QĐND - Ngày 21-8, đúng 21 giờ, nhà văn Anh Đức từ trần. Khuya ấy, bạn văn từ mọi miền truyền tin buồn cho nhau. Dẫu xót xa, nhưng sự ra đi của tác giả “Hòn Đất” cũng không quá đột ngột, vì năm 2004, ông từng bị đột quỵ, đã lập ban tang lễ, nhưng rồi, như có phép màu, ông dần hồi phục, đi lại ở tầng trệt nhà và trò chuyện với khách.
Anh Đức là bút danh của Bùi Đức ái khi từ miền Bắc trở lại miền Nam vào năm 1964. Bùi Đức ái tham gia kháng chiến từ lúc bước vào tuổi thanh niên và được chọn học trường văn hóa mang tên Nguyễn Văn Tố. Khi ra trường được điều về miền Tây, được sống cùng các văn nghệ sĩ đàn anh. Cuộc chiến đấu của quân và dân ta trên đồng nước, giữa rừng U Minh, đã tạo cho Bùi Đức ái cảm hứng sáng tác, anh tập viết truyện ngắn, được đâu chục truyện, rồi rụt rè nhờ nhà văn đàn anh Đoàn Giỏi đọc giùm. Tác giả Đất rừng phương Nam đón tập giấy bổi viết tay mà mặt vẫn khó đăm đăm. Thế rồi, một đêm chừng đã khuya, Đoàn Giỏi lay võng Bùi Đức ái, khen: “Chú mày viết được đó, bỏ đi vài truyện hơi non tay là in được thành tập”. Trong kháng chiến, dù rất nhiều khó khăn, gian khổ, thiếu thốn vật chất, nhưng từ cấp chỉ huy đơn vị cơ sở đến lãnh đạo cao cấp đều rất quan tâm tới phát triển, bồi dưỡng cây bút trẻ, tạo điều kiện cho nhà văn sáng tác, xem văn học nghệ thuật là một binh chủng đặc biệt, không chỉ cổ vũ cho nhân dân và bộ đội chiến đấu mà còn là món ăn tinh thần bồi dưỡng phẩm chất, nâng cao trí tuệ con người. ở chiến trường Nam Bộ, đội ngũ sáng tác văn học luôn được quan tâm, năm nào cũng có lớp bồi dưỡng viết văn ngay giữa rừng đại ngàn. Bùi Đức ái và các cây bút trẻ như Nguyễn Quang Sáng, Viễn Phương, Lê Vĩnh Hòa… học được nghề văn từ những bài giảng, những cuộc trò chuyện thân tình của Đoàn Giỏi, Lý Văn Sâm… Hiệp định Giơ-ne-vơ ký kết, Bùi Đức ái ra Bắc rồi được điều về Đài Tiếng nói Việt Nam nhưng vẫn được khuyến khích sáng tác văn học, được nhà văn Nguyễn Huy Tưởng trực tiếp kèm cặp, bồi dưỡng thêm nghề. Anh gặp gỡ một chị cán bộ hoạt động ở vùng tạm chiếm miền Trung và viết tập truyện ký Một chuyện chép ở bệnh viện, được dựng thành phim Chị Tư Hậu; anh đi thực tế ở Hải Phòng, Quảng Ninh và sáng tác tập Biển xa. Cuộc kháng chiến chống Mỹ của quân và dân miền Nam vẫy gọi các nhà văn vào chiến trường. Bùi Đức ái lên đường và theo quy định lấy bút danh mới, ông chọn bút danh Anh Đức. Sau gần nửa năm vượt Trường Sơn, cuối năm 1964, Anh Đức vào tới Nam Bộ và được cử về Hội Văn nghệ Giải phóng, đi thực tế, gặp gỡ các anh hùng, dũng sĩ, Anh Đức viết được một chùm truyện ngắn đặc sắc Giấc mơ của ông lão vườn chim, Khói, Con chị Lộc… Viết xong truyện nào là được in trong Tạp chí Văn nghệ Giải phóng và được chuyển bằng mã vô tuyến điện ra Hà Nội để in trên các báo lớn, phát trên đài phát thanh ở Hà Nội. Anh Đức còn có một loạt bút ký theo dạng thư từ với nhà văn lớn Nguyễn Tuân. Bút ký của Anh Đức có chi tiết đặc sắc, ngôn ngữ trong sáng, giàu chất thơ. Sau đó, Anh Đức đến vùng Hòn Đất, Kiên Giang viết về cuộc chiến đấu của quân, dân nơi đây và chúng ta được đọc tiểu thuyết Hòn Đất. Cùng với các nhà văn Nguyễn Thi, Trần Bạch Đằng, Lê Vĩnh Hòa, Trần Hiếu Minh, Nguyễn Trọng Oánh, Nguyễn Quang Sáng, Viễn Phương… Anh Đức đã góp phần làm nên nền văn học Giải phóng ở Nam Bộ, với cảm hứng mới, chất liệu mới từ chính cuộc chiến đấu của quân và dân ta trên chiến trường rộng lớn, ác liệt này và tạo nên ngôn ngữ miệt vườn, giọng điệu mang sắc thái dân gian rất đặc sắc. Tôi tự xem mình là học trò của các nhà văn trưởng thành từ hai cuộc kháng chiến, trong đó có Anh Đức. Chính tác phẩm của các nhà văn đàn anh ấy đã cho tôi cảm hứng viết văn. Đến bây giờ, tôi vẫn chưa quên cảm xúc khi đọc tuyển tập truyện ngắn Giải Phóng, với Những đứa con trong gia đình, Mẹ vắng nhà của Nguyễn Thi, Người tỵ nạn của Lê Vĩnh Hòa, Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng, và các truyện của Anh Đức. Sau này, khi tôi viết những truyện đầu tay, nhà văn Anh Đức đã trực tiếp biên tập, có lúc hướng dẫn sửa chữa, nâng cao. Anh Đức là thế, từ trong chiến tranh ông đã góp ý với Lê Anh Xuân khi sáng tác trường ca Nguyễn Văn Trỗi, và tên bài thơ Dáng đứng Việt Nam là do Anh Đức "tư vấn" cho Lê Anh Xuân, từ cái tên ban đầu là Anh Giải phóng quân. Trong nhiều cuộc trò chuyện với chúng tôi, nhà văn Anh Đức luôn đánh giá cao tác phẩm của các nhà văn quân đội, và ông quan tâm tới công tác đào tạo, bồi dưỡng các cây bút trẻ trong quân đội. Anh Đức luôn tâm niệm văn học có một sức mạnh to lớn, thiếu vắng hay tầm thường hóa văn học là nguy cơ lớn cho xã hội. Nhà văn Anh Đức qua đời để lại thương tiếc vô hạn cho bạn đọc và đồng nghiệp. Đại tá, nhà văn Nguyễn Quốc Trung TP Hồ Chí Minh 23-8-2014 |
0 nhận xét:
Đăng nhận xét